Ô nhiễm môi trường là gì? Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường? Thực trạng và cách khắc phục

Người đăng: John Nguyen

Môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và nhân tạo bao quanh con người, ảnh hưởng tới con người và tác động đến các hoạt động sống của con người như: không khí, nước, độ ẩm, sinh vật, xã hội loài người và các thể chế. Hiện nay tình trạng ô nhiễm môi trường đang được nhắc đến ở mọi phương tiện truyền thông từ kênh chính thống đến các trang báo mạng, mạng xã hội. “Mẹ Thiên Nhiên” đang phải đối mặt với nguy cơ bị tàn phá khốc liệt khi tình trạng này đang diễn biến ngày càng xấu đi.
Vậy ô nhiễm môi trường là gì? Nguyên nhân và tác hại của nó là gì? Làm cách nào để khắc phục tình trạng này?

Trong bài viết dưới đây, chúng tôi sẽ giúp các bạn trả lời các câu hỏi trên.

MỤC LỤC

Ô nhiễm môi trường là gì?

Ô nhiễm môi trường luôn là vấn đề quan tâm đặc biệt, không chỉ đối với các quốc gia phát triển mà còn còn là vấn đề chung của toàn thế giới. Đây là hiện tượng môi trường tự nhiên có những thay đổi theo chiều hướng tiêu cực, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái cũng như cuộc sống của con người, động vật. Khi môi trường bị ô nhiễm các thành phần hóa học và tính chất hóa học, sinh học, vật lý,…trong môi trường cũng bị thay đổi.

Các loại ô nhiễm môi trường hiện nay được phân ra theo những hình thức sau:

  • Ô nhiễm môi trường đất.
  • Ô nhiễm môi trường nước.
  • Ô nhiễm môi trường không khí.
  • Ô nhiễm tiếng ồn.

Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng. Có thể chia làm 2 loại chính: ô nhiễm môi trường do thiên nhiên và ô nhiễm môi trường do tác động của con người.

Ô nhiễm môi trường do thiên nhiên

Một số hiện tượng như: sóng thần, động đất, sạt lở, lũ lụt,…của tự nhiên là một trong những nguyên nhân gián tiếp gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường.
Kể đến như quá trình núi lửa phun trào sẽ tạo ra các chất độc hại lẫn vào không khí, các chất này sẽ theo nước mưa rơi xuống làm ảnh hưởng đến môi trường.
Sự phân hủy xác các sinh vật sống thành chất hữu cơ bị ngấm xuống đất, lâu dần ngấm tới mạch nước ngầm, hoặc xác chết các sinh vật trôi nổi cũng khiến nguồn nước bị ô nhiễm trực tiếp.
Bên cạnh đó, các vụ cháy rừng tự nhiên xảy ra cũng khiến bầu không khí bị nhiễm độc nặng nề.

Ô nhiễm môi trường do tác động của con người

Tuy nói rằng ô nhiễm môi trường một phần là do thiên nhiên gây ra, tác động của con người vẫn là nguyên nhân lớn nhất khiến tình trạng ô nhiễm ngày càng tồi tệ hơn.

  • Khí thải, chất thải từ các khu công nghiệp

Ngày nay, ngành công nghiệp đang phát triển rất mạnh. Sở dĩ các khu công nghiệp đang ngày càng nhiều và hoạt động với công suất lớn là nhằm thúc đẩy nền kinh tế, đặc biệt là ở các nước phát triển và đang phát triển. Tuy nhiên điều này đồng nghĩa với việc khí thải từ các khu công nghiệp thải ra môi trường sẽ ngày càng nhiều. Không chỉ là khí thải, báo chí truyền thông cũng không tốn ít giấy mực khi nói về các vụ chất thải công nghiệp thải trực tiếp ra nguồn nước hay đất dù chưa qua xử lý. Các chất thải này trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước gần các khu dân cư.

  • Rác thải sinh hoạt

Khi xã hội càng phát triển, nhu cầu tiêu dùng của con người cũng ngày càng tăng cao. Lượng rác thải ra môi trường cũng vì vậy mà mát kiểm soát. Chúng ta không khó để bắt gặp những hình ảnh “núi rác” cao ngồn ngộn, không chỉ ở các nước phát triển và còn ở các nước đang phát triển hay kém phát triển. Rác thải sinh hoạt như thực phẩm, nước thải, bao bì túi bóng, đồ nhựa,… sẽ gây ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước và môi trường đất.

  • Chất thải nông nghiệp

Các chất thải từ phân, nước tiểu gia súc, phân bón, hóa chất,... thường không được thu gom, xử lý. Những chất này có thể gây ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm. Trong thời gian dài sẽ khiến chất lượng đất trồng ngày càng kém năng suất.

  • Khí thải, tiếng ồn từ các phương tiện giao thông

Mức sống tăng cao dẫn đến lượng xe cộ tiêu thụ ra thị trường ngày càng nhiều. Tình trạng tắc đường ở các khu đô thị có thể thấy rõ rệt. Trong tổng lượng chất thải gây ô nhiễm môi trường, khí thải từ các phương tiện giao thông cơ giới đường bộ chiếm vị trí hàng đầu hiện nay. Trong các loại phương tiện tham gia giao thông, xe mô tô, xe gắn máy chiếm tỷ lệ lớn nhất và cũng là nguồn chất thải gây ô nhiễm lớn nhất. Thậm chí, khi lượng axit trong không khí cao sẽ khiến sức khỏe con người bị ảnh hưởng.
Bởi theo các chuyên gia thì các phương tiện giao thông sử dụng loại xăng và dầu diesel làm nhiên liệu, quá trình rò rỉ, bốc hơi cũng như đốt cháy nhiên liệu dẫn tới phát sinh nhiều các loại khí độc như: VOC, Benzen, Toluen…

Biểu hiện và hậu quả của ô nhiễm môi trường

Không khó để nhận thấy biểu hiện cũng như hậu quả của ô nhiễm môi trường khi chính chúng ta đang là những người gánh chịu hậu quả trực tiếp của nó.

  • Sự nóng lên của Trái Đất.

Các nhà khoa học nhận định rằng từ nay đến năm 2100, nhiệt độ trung bình của Trái Đất sẽ tăng từ 1oC đến 4,5oC. Nhiệt độ không khí quá cao cũng là nguyên nhân khiến nhiều người bị đột quỵ, sốc nhiệt, thậm chí tử vong. Khí cacbonic từ phương tiện giao thông, nhà máy,…sẽ làm trái đất nóng lên, gây hiệu ứng nhà kính và tăng kích thước lỗ thủng tầng ozon.Ở Nam Cực và Bắc Cực xảy ra hiện tượng băng tan nhiều hơn và gây nguy hiểm cũng như ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sống của các động vật nơi đây.

  • Các thảm họa thiên nhiên diễn ra liên tục

Ô nhiễm môi trường sẽ ảnh hưởng và tác động xấu đến sự điều tiết của hệ sinh thái. Hạn hán triền miên, bão quét liên tục với sức tàn phá ngày càng lớn, sóng thần, nước biển dâng, mưa đá,… là những hiện tượng xảy ra với tần suất dày đặc hơn, thất thường hơn. Lưu huỳnh đioxit và các oxit nitơ có thể tạo nên các cơn mưa axit, hạ thấp nồng độ pH của đất khiến nó trở nên khô cằn, thiếu dưỡng chất để trồng trọt.

Không khí ngày càng ô nhiễm dẫn đến các bệnh về đường hô hấp, tim mạch… Ngoài ra, khói bụi lẫn trong sương sẽ làm giảm việc hấp thụ ánh sáng mặt trời của cây xanh, làm giảm khả năng lọc không khí của thực vật.
Nguồn nước ô nhiễm dẫn đến các bệnh truyền nhiễm có thể lây nhiễm từ các vi sinh vật gây bệnh trong nước thải gây bệnh tả,ung thư da, thương hàn và bại liệt. 
Khi môi trường đất bị ô nhiễm, các loại cây trồng trên đó cũng bị nhiễm độc. Người sử dụng sẽ dễ bị nhiễm độc gan, hệ thần kinh,… Các hóa chất dùng để pha chế các loại thuốc bảo vệ thực vật có tác dụng mạnh, gây ảnh hưởng về sinh sản, thần kinh, miễn dịch, ung thư, tổn thương gen.

  • Tác động đến nền kinh tế - xã hội

Ô nhiễm môi trường ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế do bệnh tật, nông, thủy sản kém chất lượng hoặc nhiễm độc nên không thể tiêu thụ, xuất khẩu sang các nước khác được. Đây cũng là nguyên nhân làm cản trở ngành du lịch phát triển. Chi phí xử lý các vấn đề ô nhiễm môi trường không hề nhỏ, ảnh hưởng rất lớn đến ngân sách quốc gia.

Thực trạng ô nhiễm môi trường hiện nay

Thực trạng ô nhiễm môi trường ở Việt Nam

Hiện nay không chỉ ở các nước phát triển, đối với một nước đang trên đà phát triển như Việt Nam cũng đang chịu sự ảnh hưởng nặng nề do ô nhiễm môi trường. Dường như nó xảy ra ở hầu hết các tỉnh thành. Nhất là ô nhiễm nguồn nước và ô nhiễm không khí. Đặc biệt ở các khu công nghiệp, khu đô thị tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, tình trạng này đang ở mức báo động.

Mới đây thôi, chỉ số chất lượng không khí đo được cho thấy nước ta đang ở mức độ trung bình đến có hại và có khi lại báo rất hại. Điều đó cho thấy, các nhà máy xí nghiệp mọc lên ngày càng nhiều mà chưa giám sát chặt chẽ trong khâu xử lý rác thải thải ra và lượng khói bụi thải ra ngoài môi trường chưa được xử lý. Ước tính phải có hơn 60% khu công nghiệp (trong tổng số 183 khu công nghiệp) vẫn chưa có hệ thống xử lý nước thải. Chính vì vậy mà hầu hết các loại rác thải sinh hoạt, chất thải dầu mỡ, hóa chất tẩy rửa, hóa phẩm nhuộm,… từ các khu công nghiệp, cơ sở sản xuất chưa được xử lý triệt để mà luôn đổ thẳng ra các sông, hồ tự nhiên.
Ở nước ta, các phương tiện giao thông lưu thông với mức độ dày đặc. Vào giờ cao điểm thường xuyên xảy ra tắc đường hàng giờ đồng hồ. Điều này cho thấy số lượng phương tiện tham gia giao thông đang ở mức quá tải, dẫn đến lượng khí thải trong bầu không khí cũng ngày càng gia tăng, kèm theo đó là tình trạng ô nhiễm tiếng ồn. Trong khi đó người dân vẫn chưa thực sự có ý thức sử dụng các phương tiện giao thông công cộng thay thế cho các phương tiện cá nhân.
Những năm gần đây, các đợt nắng nóng dài lịch sử hay những trận bão liên tiếp với cường độ mạnh liên tiếp xảy ra ở nước ta. Ngoài ra còn có nhiều vụ cháy rừng do thời tiết quá khô hanh gây thiệt hại nặng nề cho hệ sinh thái rừng.

Thực trạng ô nhiễm môi trường trên thế giới

Theo viện Blacksmith - Tổ chức phi lợi nhuận Quốc tế đã đánh giá về tình trạng ô nhiễm môi trường đe dọa đến con người và hệ sinh thái trong các nước đang phát triển. Số liệu thống kê từ năm 2007, những nơi ô nhiễm nhất Thế giới đa số nằm ở những quốc gia đang phát triển như: Azerbaijan, Trung Quốc, Ấn Độ, Peru, Nga, Ukraina và Zambia. Những « núi rác » cao ngồn ngộn không còn quá xa lạ khi xuất hiện liên tục trên các phương tiện truyền thông. Đặc biệt các vụ cháy rừng lớn liên tục xảy ra, kể đến như thảm họa cháy rừng nhiệt đới Amazon năm 2019 thực sự đã ảnh hưởng cực kì lớn tới hệ sinh thái rừng Amazone nói riêng và môi trường tự nhiên trên toàn thế giới nói chung. Không chỉ vậy, tình trạng băng tan ở 2 cực, loang dầu trên biển, nước thải chưa qua xử lý đổ vào các con sông lớn cũng khiến chúng ta đau đầu.
Mặc dù đã triển khai nhiều biện pháp khắc phục, tuy nhiên thực trạng ô nhiễm môi trường trên thế giới cũng chưa có dấu hiệu suy giảm. Đây là vấn đề nóng của toàn cầu, ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe con người và hệ sinh thái tự nhiên.

Biện pháp khắc phục ô nhiễm môi trường

Nâng cao ý thức người dân. Phân loại rác thải, tái chế bao bì, hạn chế sử dụng đồ nhựa. Tuyên truyền trồng cây, xử lý rác đúng quy định, hay thậm chí xây dựng chế tài bảo vệ môi trường cứng nhắc, phạt nghiêm các tình trạng vi phạm Phân loại, đổ rác đúng nơi quy định
Sử dụng các nguồn năng lượng điện tự nhiên như gió, mặt trời,…
Quy hoạch các khu công nghiệp hợp lý, khoa học. Các nhà máy, xí nghiệp cần được tập trung theo cụm, tại các khu vực xa dân cư. Đặc biệt, trang bị các hệ thống xử lý nước rác thải cho các khu công nghiệp. Sớm có những khung quy định chuẩn về xử lý chất thải, nước thải sinh hoạt, bệnh viện, nhà hàng, khách sạn hoặc các khu công nghiệp. Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường, với các hình thức xử lý nghiêm khắc về hành chính và hình sự, nhằm răn đe các đối tượng vi phạm cũng như các đối tượng có ý định vi phạm. Thường xuyên tổ chức thanh tra nhằm kịp thời xử lý.
Ô nhiễm môi trường đã, đang và sẽ còn để lại những hậu quả nặng nề và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Tuy nhiên nếu cộng đồng cùng chung tay có thể giúp tình trạng này được cải thiện hơn phần nào. Hi vọng thông qua bài viết của chúng tôi các bạn sẽ hiểu rõ hơn về những hệ quả của ô nhiễm môi trường và từ đó có những phương pháp bảo vệ môi trường tốt nhất.

Bài viết cùng chủ đề